Động lực để canh tân mới nhất nền nông nghiệp

Đó là nhận định của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nói về nhịp và thách thức khi hội nhập với TPP. Thanh long là một trong những mặt hàng nông phẩm của Việt Nam được ưa thích tại thị trường Hoa Kỳ. Nhiều chuyên gia nhận định ngành nông nghiệp VN sẽ "vui ít buồn nhiều" khi hiệp nghị Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trở nên hiện thực. Ý kiến của riêng bà thì sao? - nông phẩm cũng như các mặt hàng khác đều có cơ hội và thách thức với TPP. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng nền nông nghiệp của chúng ta để nắm bắt được nhịp với TPP không phải là dễ. Bởi thực trạng sản xuất nông nghiệp bây chừ vẫn chính yếu là nhỏ lẻ, manh mún; quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc kém, khó đáp ứng các tiêu chuẩn của những thị trường khó tính khó nết. Trong khi đó, các nước tham gia thương thảo TPP đều có các hàng rào vệ sinh an toàn thực phẩm rất nghiêm nhặt, các quy định đều chặt đẹp và được quản lý có bài bản. Nói thẳng ra, nếu không có những thay đổi căn bản thì nền nông nghiệp VN khó có thể tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức với TPP. Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo, khả năng thịt bò, thịt cừu, sữa của Hoa Kỳ, Úc, New Zealand ngập tràn VN khi mở cửa thị trường theo thỏa thuận TPP, và người chăn nuôi sẽ càng thêm khó khăn, thưa bà? - Thị trường VN có tập quán tiêu dùng riêng kiểu VN. Đã có một thời cánh gà, đùi gà nhập cảng của Hoa Kỳ, Mexico chứa chan các siêu thị, nhà hàng của VN, nhưng giờ các mặt hàng này chỉ còn chiếm tỷ trọng nhỏ mà thôi. Thị trường VN vẫn có mảng dành cho thịt Úc, New Zealand, Nhật Bản nhưng không lớn vì những sản phẩm này không phải dễ tiêu dùng tại VN. Tuy nhiên, để tránh những lo ngại này trở thành hiện thực, tôi cho rằng chúng ta cần có những nghiên cứu, đánh giá thật kỹ bức tranh thị trường VN như thế nào nếu TPP thành hiện thực để có giải pháp ứng phó. Thí dụ một số ngành như sữa kiên cố sẽ phải chịu áp lực cạnh tranh với TPP, nhưng cạnh tranh này là hữu ích để bảo đảm sữa bán tại VN không quá cao. Nếu mức thuế chỉ còn 0%, nhiều khả năng các mặt hàng nông phẩm xuất khẩu của ta có thể tăng gấp 2 lần. Điều này có quá lạc quan không, thưa bà? - hiện nay, chúng ta xuất khẩu hàng hóa nói chung sang Hoa Kỳ đạt khoảng 20 tỷ USD, Nhật là khoảng 10 tỷ USD. Dĩ nhiên đây là 2 thị trường lớn đối với nông phẩm của ta nên khả năng này là hoàn toàn có thể. Thực tại, với hiệp nghị Thương mại song phương VN-Hoa Kỳ (BTA) hay khi VN gia nhập WTO, kim ngạch xuất khẩu của ta sang Mỹ và Nhật đã tăng vọt. Chỉ đơn cử mặt hàng cá tra của VN, từ chỗ kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ chỉ đạt mấy triệu USD nay chúng ta đã xuất đến cả tỷ USD, đến nỗi Hoa Kỳ phải tìm mọi cách để đưa ra rào cản với cá tra VN nhưng cũng không ngăn nổi. Nhưng với mặt hàng cà phê, thuế hiện đã là 0% khi xuất vào Hoa Kỳ và nhiều nước trong TPP nhưng cà phê VN vẫn không chiếm lĩnh được thị trường này? - chẳng thể tách riêng từng mặt hàng khi đánh giá một hiệp nghị như vậy. Cái được và cái mất luôn đan xen nhau, vấn đề là chúng ta làm gì để tận dụng ưu thế và hạn chế nhược điểm. Nếu nhìn vào câu chuyện cà phê mà thấy chùn chân thì chúng ta sẽ mất nhiều hơn được. Nông nghiệp của ta lớn lên được bao nhiêu nếu chúng ta cứ xuất nguyên liệu thô và thở than là không có dịp. Với TPP, tôi cho rằng cái cần hướng tới lúc này là phải đẩy mạnh hơn nữa việc xuất khẩu các mặt hàng nông sản tinh luyện. Phải tính đến các đổi thay để có các chính sách đi kèm chứ không chỉ xuất nguyên liệu thô. TPP sẽ đem lại động lực để nông nghiệp VN đi theo cách này, còn lại chúng ta phải tự mình tìm ích cho mình, cơ hội cho mình. Vậy để tận dụng tốt thời cơ canh tân nền nông nghiệp với TPP, chúng ta phải làm như thế nào? Hiệp nghị đối tác xuyên thái hoà Dương dự định phê chuẩn chậm nhất vào 2014, với khả năng thiết lập khu mậu dịch tự do rộng lớn, mà nội khối đóng góp 40% GDP toàn cầu. Việt Nam ở trong số 12 quốc gia dự vòng thương thuyết thứ 18 diễn ra từ 15-25.7 tại Malaysia. Nông lâm thủy sản của Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu là 27,5 tỷ USD năm 2012. - Trước hết, chúng ta phải thúc đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu nền nông nghiệp mà rường cột là chuyển từ sinh sản nhỏ lẻ sang sản xuất lớn với hàm lượng giá trị gia tăng cao. Cần tụ hội vào một số ngành, sản phẩm có lợi thế lớn để tạo ra lợi thế trong quá trình hội nhập TPP, nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu nông sản sang khối các nước TPP. Cái lo nhất hiện thời là hàng rào chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm của các thị trường. Nếu chúng ta cải thiện được vấn đề này, không chỉ với các nước TPP mà sẽ có lợi chung cho cả nền kinh tế và cho xuất khẩu nông phẩm của VN trên toàn thế giới. Điều này không phải quá khó với chúng ta bởi ai cũng đã thấy những tồn tại này. Có điều chúng ta có dám khắc phục, kiên tâm đổi thay từ những thứ nhỏ nhất như tinh thần của người sinh sản, người dân cày cho đến thứ lớn hơn là cách nghĩ suy của nhà quản lý. Xin cảm ơn bà! Mai Hương (thực hiện)