Cầu vàng đang ở khác biệt đâu?

PHÓNG VIÊN:- Thưa ông, gần đây ĐTTC nhận được nhiều khiếu nại của khách hàng gửi vàng tại các NH (xin được giấu tên) khi đến hạn đến rút chờ rất lâu mới có vàng, mặc dầu chỉ vài lượng vàng SJC. Phải chăng NH đang mất thanh khoản vàng khi đem lượng vàng này cho vay hay là căn nguyên nào khác? TS. LÊ ĐẠT CHÍ:- Về nguyên tắc, đến ngày 30-6-2013, tất tật các NHTM đều phải thực hiện tất toán thể vàng huy động của người dân. Tức thị các NHTM phải mua vàng nếu trước đấy đã cho vay vàng hay chuyển đổi ra tiền đồng cho vay phải mua lại vàng để trả cho người gửi. Như vậy thể theo đúng quy định của NHNN về quản lý thị trường vàng theo Thông tư 12/2012/2012/TT-NHNN. Tuy nhiên, vấn đề ở chỗ khi tất toán trạng thái vàng, các NHTM đã thỏa thuận với người có vàng để nhận dịch vụ giữ hộ mà không cần trả phí. Gần đây, NHNN đã cấm các NHTM nhận giữ hộ vàng của người dân. Câu chuyện của người gửi vàng lúc này là do các NHTM đã dùng số vàng này cho các mục đích khác. Tôi xin nêu cách thức biến hóa này sau. Khi số vàng của người gửi được dùng vào việc khác, người gửi đến rút vàng vững chắc phải chờ một thời gian, vì chi nhánh NHTM sẽ thưa về trụ sở và chờ thời kì điều chuyển lượng vàng từ nơi người gửi chưa rút đến nơi người gửi rút lại lượng vàng ký gửi. Vấn đề nằm ở chỗ, NHNN có cho phép các NHTM hoạt động theo Nghị định 24/2012, tức được phép đầu tư kinh dinh vàng miếng với mức đầu tư tối đa theo thể không vượt quá 2% vốn chủ sở hữu. Nếu giả như một NHTM với quy mô vốn 3.000 tỷ đồng và đầu tư vàng ở mức tối đa 2%, số tiền mua vàng sẽ 60 tỷ đồng. Với giá vàng ngày nay, NHTM này sẽ mua được khoảng 1.600 lượng vàng. Nếu đem số vàng này để tại mỗi phòng giao tế, chi nhánh mà NHTM này hoạt động ước khoảng 25 địa điểm trên toàn quốc, vị chi mỗi địa điểm giao dịch chỉ có khoảng hơn 60 lượng. Vậy, với lượng vàng này sẽ không thể đáp ứng nhu cầu kinh dinh và rút vàng bất chợt của người gửi vàng. - Theo ông, các NH hiện nay đã tất toán xong thể vàng chưa? Hay khi vắng với NHNN đã tất toán nhưng thực ra dùng số vàng giữ hộ để bù đắp thiếu hụt? Quy định là thế, nhưng các NHTM có quá nhiều cách để lách và phía NHNN cũng khó thanh tra được sai phạm, vì đây là nghiệp vụ mà gần như hồ hết NHTM để ngoài bảng cân đối kế toán. Nói cách khác, họ dễ dàng không thưa nghiệp vụ này thì chẳng thanh tra nào phát hiện ra. - Theo tôi, có lẽ các NHTM đã tất toán xong trạng thái vàng theo quy định của NHNN tại Thông tư 12. Điều này cũng dễ phát hiện trên hệ thống báo cáo của NHTM đến NHNN. Điều chúng ta nên nghĩ đến là vàng mà NHTM mua vào để tất toán là từ đâu? Phải chăng từ việc bán ra của NHNN? Hay các NHTM mua của dân? Ở đây tôi tả một nghiệp vụ mà NHTM mua vàng để tất toán nhưng bản chất là chưa mua vàng để tất toán, nên mới có câu chuyện cớ sao sau ngày 30-6-2013 NHNN bán đấu giá vàng bao nhiêu cũng hết? Giả thử một NHTM đang huy động của người dân trước đây 1.000 lượng vàng và đã chuyển đổi sang tiền đồng. Theo quy định, NHTM sẽ phải mua lại để trả cho người gửi vàng. Bằng cách mua vào 500 lượng để trả cho người gửi, sau đó nhận giữ hộ số vàng này của người gửi có thể lấy phí hoặc không lấy phí. Sau khi nhận giữ hộ vàng, NHTM sẽ quyết định lượng vàng nhận giữ hộ có thể bán ra để kinh dinh hoặc bán cho chính mình. Trong trường hợp này NHTM sẽ bán lại cho chính mình để tất toán cho số 500 lượng vàng còn lại. Ảnh minh họa. Ảnh: LONG THANH Lưu ý ở đây là 500 lượng vàng giữ hộ không thuộc sở hữu của NHTM, cố nhiên không ghi nhận trong hệ thống thưa (gọi là tài khoản ngoài bảng), nhưng họ dùng trương mục của người gửi để bán ra và phía NHTM mua vào. Vậy là NHTM đã mua đủ 1.000 lượng thể theo Thông tư 12, trong đó có 500 lượng mua của người gửi mà NHTM nhận giữ hộ. Điều này cho thấy, thực chất vấn đề là NHTM vẫn chưa tất toán hết 1.000 lượng, họ vẫn còn ghi nợ của người gửi vàng 500 lượng. Vì thiếu hụt 500 lượng do đã “chiếm dụng” của người gửi nên NHTM sẽ phải mua vào sau ngày 30-6. Chính nên chi, dù đã qua thời khắc tất toán, NHNN bán vàng ra vẫn bị các NHTM tham dự mua tất tật. Như vậy, bản chất của việc tất toán này xét trên mặt nền kinh tế là chưa hoàn tất dạng. Tuy nhiên, xét góc độ luật pháp đã đảm bảo và đương nhiên sẽ tồn tại một hoạt động sai luật có thể đe dọa đến hệ thống NHTM lẫn người gửi vàng. Ngày 11-7, NHNN đã có văn bản chỉ đạo một số NHTM dừng thực hành nhận giữ hộ vàng của khách hàng, nhưng đây là nghiệp vụ ngoài bảng nên khó lòng NHNN kiểm soát được, chả hạn như nghiệp vụ bảo lãnh tính sổ mà không thu phí, người bán hàng nhận giao kèo bảo lãnh của NH và an tâm bán hàng cho khách hàng. Khi khách hàng không trả thì mọi chuyện mới vỡ lẽ. Và điều này nếu có nhiều người đến rút vàng và không thực hành giữ hộ có khả năng NHTM tại thời điểm đó không có khả năng chi trả hoặc phải mất thời kì người gửi mới nhận được vàng. - Theo tìm hiểu của ĐTTC, bây giờ lực cầu vàng trên thị trường rất yếu, nhưng tại sao các phiên đấu thầu vàng sau 30-6 vẫn hút các đơn vị tham gia. Có vấn đề đầu cơ ở đây? - Như tôi đã có phân tách trên, thực chất của vấn đề tất toán trạng thái vàng trong hệ thống NHTM vẫn chưa hoàn thành nên hệ thống NHTM vẫn phải thường mua vàng vào để chuẩn bị trả lại cho người gửi vàng. Việc mua vào vàng của NHTM qua các phiên đấu giá sẽ tăng mạnh khi giá bán càng thấp hơn mức giá trước ngày 30-6. Vì NHTM tạm tính mức giá mua vào của lượng vàng nhận giữ hộ trước ngày 30-6 (chẳng hạn 40 triệu đồng/lượng), nay khi NHNN đấu thầu mức giá 38 triệu đồng/lượng, NHTM mua vào và ít tài chính sẽ hoàn nhập một khoản lợi nhuận 2 triệu đồng/lượng. Tuy nhiên, tôi không loại trừ khả năng có hiện tượng đầu cơ vàng từ các phiên đấu thầu vàng của NHNN, vì nếu tính 17 NHTM được phép kinh dinh vàng miếng thì lượng vàng được phép mua không thể nào lớn như vậy. Báo ĐTTC đã có phân tách vấn đề này và cũng đã từng chỉ ra một lực cầu khá lớn từ sự hỗ trợ của dòng vốn từ hệ thống NHTM cho hoạt động kinh doanh vàng tại các công ty kinh doanh vàng miếng và những nhà đầu tư lớn. - Xin cảm ơn ông. Ông TRẦN THANH HẢI, Tổng giám đốc VGB: Giảm chênh lệch xóa đầu cơ Để biết vàng đấu thầu đang ở đâu, NHNN vừa có thông báo yêu cầu NHTM bẩm tình hình kinh doanh vàng miếng vào 14 giờ hàng ngày. Nhưng trên thực tế có thể thấy, bây chừ lượng mua cốt là các TCTD và phân phối đến một chuỗi các tiệm vàng F1, F2, F3, F4, F5… Giá vàng trong nước và thế giới vẫn còn chênh lệch đến 4 triệu đồng, do đó với bất cứ một phân khúc cung nào cũng có thể được thị trường hấp thu. Do chênh lệch cao nên những tiệm vàng F4, F5 dự báo giá vàng có khả năng hạ, họ sẽ đẩy bán ra để chốt lời và ưng ý bị âm dạng, sau đó chờ các đợt đấu thầu vàng giá hạ sẽ mua bù vào. Cứ mỗi tiệm vàng ưng rủi ro 5-10 lượng, 10 tiệm vàng sẽ âm 50-100 lượng, gom lại cả nước là một khối lượng cầu rất lớn nên vàng đấu thầu luôn cháy hàng cũng dễ hiểu. Với chênh lệch giá vậy, các NHTM, TCTD và doanh nghiệp dễ dàng tìm được kẽ hở để tham dự tìm kiếm lợi nhuận. Nếu khoảng cách chênh lệch được rút ngắn lại, có thể đấu thầu vàng sẽ “ế”, thậm chí có thể mua lại. Có thông báo cho rằng nên dừng “cuộc chơi” vàng của các NHTM, vì các NHTM giữ một lượng tiền huy động rất lớn nên có khả năng làm lũng đoạn thị trường vàng. Bởi ngay cả các doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn nhất nước cũng chỉ dám ôm 5.000-7.000 lượng, không đủ vốn để ôm vài chục ngàn lượng như các NHTM. Nhưng nói NHTM đầu cơ cũng đúng, vì bản thân việc kinh doanh nếu không đầu cơ làm sao sinh lời. Nếu buộc NHTM dừng cuộc chơi vàng cũng sẽ lại sinh ra các công ty con hoạt động na ná. Do đó, muốn giải quyết tận gốc vấn đề phải kéo giảm chênh lệch vàng trong nước và vàng thế giới xuống thấp. Y. Lam (ghi)